Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη Λάρισα αποκτά η μεγάλη αμυντική συμφωνία των περίπου 3 δισ. ευρώ που υπέγραψαν τη Δευτέρα 31 Αυγούστου Ελλάδα και Ισραήλ για την ανάπτυξη της «Ασπίδας του Αχιλλέα», του νέου πολυεπίπεδου συστήματος αεράμυνας της χώρας. 

Και αυτό γιατί, παρότι δεν έχει ανακοινωθεί ακόμη πού θα εγκατασταθούν τα νέα οπλικά συστήματα και τα ραντάρ, η Λάρισα αποτελεί ήδη έναν από τους σημαντικότερους κόμβους διοίκησης των αεροπορικών επιχειρήσεων και της αεράμυνας της χώρας.

Στην πόλη εδρεύει το Αρχηγείο Τακτικής Αεροπορίας (ΑΤΑ), ενώ στο Κουτσόχερο λειτουργεί το Εθνικό Κέντρο Αεροπορικών Επιχειρήσεων (ΕΚΑΕ). Πρόκειται για δύο δομές που βρίσκονται στην καρδιά του επιχειρησιακού μηχανισμού της Πολεμικής Αεροπορίας και οι οποίες αναμένεται εκ των πραγμάτων να συνδεθούν επιχειρησιακά με τη νέα αρχιτεκτονική αεράμυνας.

Τι προβλέπει η συμφωνία

Η διακρατική συμφωνία υπογράφηκε στο Τελ Αβίβ και, σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση του ελληνικού υπουργείου Εθνικής Άμυνας, προβλέπει την άμεση έναρξη υλοποίησης του προγράμματος.

Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» δεν αφορά απλώς την αγορά νέων πυραύλων. Πρόκειται για τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου αντιαεροπορικού, αντιβαλλιστικού και anti-drone θόλου, στον οποίο ιδιαίτερη σημασία έχει η δημιουργία ενός ενιαίου συστήματος Διοίκησης και Ελέγχου – Command & Control.

Σύμφωνα με τις ανακοινώσεις της ισραηλινής πλευράς και διεθνή δημοσιεύματα, στο πακέτο περιλαμβάνονται τα συστήματα David’s Sling και SPYDER της Rafael, το BARAK MX της Israel Aerospace Industries και ραντάρ πολλαπλών αποστολών MMR. Προβλέπεται επίσης εθνικό σύστημα Command & Control, ώστε αισθητήρες, ραντάρ και διαφορετικά μέσα αναχαίτισης να λειτουργούν ως ενιαίο δίκτυο.

Με απλά λόγια, ο στόχος είναι η χώρα να αποκτήσει ένα σύστημα το οποίο θα εντοπίζει την απειλή, θα δημιουργεί ενιαία επιχειρησιακή εικόνα και θα επιλέγει το κατάλληλο μέσο για την αντιμετώπισή της.

Και εδώ ακριβώς μπαίνει στο κάδρο η Λάρισα. 

Το ΑΤΑ και το ΕΚΑΕ

Το Αρχηγείο Τακτικής Αεροπορίας αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους επιχειρησιακούς σχηματισμούς των Ενόπλων Δυνάμεων, ενώ το ΕΚΑΕ στο Κουτσόχερο αποτελεί κρίσιμο κέντρο για τη διεξαγωγή και τον έλεγχο των αεροπορικών επιχειρήσεων.

Η σημασία των δύο δομών αποτυπώνεται και σε παλαιότερες επίσημες αναφορές του υπουργείου Εθνικής Άμυνας, το οποίο έχει χαρακτηρίσει τον ρόλο του ΑΤΑ «νευραλγικό».

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η αναβάθμιση των εγκαταστάσεων του ΕΚΑΕ. Το 2023 εγκαινιάστηκαν νέες εγκαταστάσεις του Κέντρου, με το ΓΕΕΘΑ να επισημαίνει τότε ότι τα έργα προσέδιδαν αυξημένες επιχειρησιακές δυνατότητες και καλύτερες συνθήκες για την εκτέλεση της αποστολής του ΑΤΑ.

Επομένως, ένα νέο εθνικό δίκτυο αεράμυνας, βασισμένο ακριβώς στη διασύνδεση αισθητήρων, κέντρων διοίκησης και οπλικών συστημάτων, δύσκολα μπορεί να νοηθεί επιχειρησιακά χωρίς τη συμμετοχή των υφιστάμενων δομών διοίκησης της Πολεμικής Αεροπορίας στη Λάρισα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι έχει ήδη ανακοινωθεί συγκεκριμένη αποστολή για το ΑΤΑ ή το ΕΚΑΕ στο πρόγραμμα. Τέτοια ανακοίνωση δεν υπάρχει μέχρι στιγμής. Ωστόσο, η θέση τους στη σημερινή δομή διοίκησης καθιστά τη μελλοντική διασύνδεσή τους με την «Ασπίδα του Αχιλλέα» εύλογη επιχειρησιακή εξέλιξη.

Άγνωστες ακόμη οι θέσεις των νέων συστημάτων

Το άλλο μεγάλο ερώτημα αφορά τη γεωγραφική ανάπτυξη της «Ασπίδας του Αχιλλέα».

Δεν έχει γίνει γνωστό πού θα τοποθετηθούν τα νέα ραντάρ και οι πυροβολαρχίες David’s Sling, SPYDER και BARAK MX. Μέρος αυτών των πληροφοριών είναι πιθανό, για επιχειρησιακούς λόγους, να μη δημοσιοποιηθεί ποτέ με λεπτομέρειες.

Η Θεσσαλία, πάντως, συγκεντρώνει σημαντικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις και βρίσκεται γεωγραφικά στο κέντρο της ηπειρωτικής χώρας. Στη Λάρισα βρίσκονται, εκτός από ΑΤΑ και ΕΚΑΕ, η 110 Πτέρυγα Μάχης και άλλες στρατιωτικές υποδομές. Η αεροπορική βάση της 110 ΠΜ χρησιμοποιείται μάλιστα τα τελευταία χρόνια και στο πλαίσιο της ελληνοαμερικανικής αμυντικής συνεργασίας, με αμερικανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη MQ-9 να επιχειρούν κατά περιόδους από εκεί. 

Το βέβαιο είναι ότι με την «Ασπίδα του Αχιλλέα» η Ελλάδα επιχειρεί να περάσει από επιμέρους αντιαεροπορικά συστήματα σε ένα ενιαίο δίκτυο έγκαιρης προειδοποίησης, διοίκησης και αναχαίτισης.

Και σε αυτή τη νέα αρχιτεκτονική, η Λάρισα, με το Αρχηγείο Τακτικής Αεροπορίας και το Εθνικό Κέντρο Αεροπορικών Επιχειρήσεων, έχει όλες τις προϋποθέσεις να παραμείνει ένας από τους βασικούς επιχειρησιακούς κόμβους της αεράμυνας της χώρας.

Kώστας Τόλης, kosmoslarissa.gr