Στην Ελλάδα, οι λιβαδικές εκτάσεις καταλαμβάνουν μεγάλη έκταση και συμβάλλουν σημαντικά στην εθνική οικονομία και στον πολιτισμό. Σε ευρωπαϊκό, αν όχι και σε παγκόσμιο επίπεδο, τα λιβάδια της Ελλάδας κατέχουν εξέχουσα θέση καθώς συνδέονται με μια σειρά από ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Πρώτα πρώτα στα ελληνικά λιβάδια, σύμφωνα με όσα τονίζει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο Μιχάλης Βραχνάκης, καθηγητής Τμήματος Δασολογίας, Επιστημών Ξύλου και Σχεδιασμού του Παν. Θεσσαλίας κυριαρχούν πολλά φυσικά χαρακτηριστικά.

Το σύνολο σχεδόν των λιβαδιών της χώρας μας, τονίζει, αποτελούν φυσικές ή ημιφυσικές εκτάσεις (δηλ. εκτάσεις που η βλάστηση έχει ρυθμιστεί μέχρι σε κάποιο βαθμό από τον άνθρωπο). Επιπλέον, τα λιβάδια αποτελούν το μεγαλύτερο σε έκταση τύπο γης της Ελλάδας.

Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, το άθροισμα των ποολίβαδων και των θαμνώνων ανέρχεται σε 34%, ενώ αν συνυπολογιστεί και ένα 10% περίπου από τα δάση και τις άλλες δασικές εκτάσεις που αποτελούν δασολίβαδα και στα οποία η κύρια χρήση γης είναι η κτηνοτροφική, προκύπτει ότι το 44% περίπου της χώρας (58 εκατομμύρια στρέμματα) αποτελείται από λιβάδια. Άλλο χαρακτηριστικό, σύμφωνα με τον καθηγητή, είναι ότι τα λιβάδια της χώρας μας χρησιμοποιούνται κυρίως εκτατικά με ποιμενικό σύστημα εκτροφής.

Η εκτατική χρήση αποτελεί απόρροια των δύο προηγούμενων χαρακτηριστικών, αλλά και των ιδιαίτερων κοινωνικοοικονομικών συνθηκών της υπαίθρου. Επίσης, η πλειονότητα των ελληνικών λιβαδιών εντοπίζεται σε οριακά περιβάλλοντα. Τέτοια, διευκρινίζει ο κ. Βραχνάκης, θεωρούνται τα ακραία περιβάλλοντα τόσο σε έννοιες εδάφους, μητρικού πετρώματος αλλά και κλίματος. Η ποικιλία των κλιματεδαφικών συνθηκών αλλά και η ιστορική χρήση των λιβαδιών έχουν συντελέσει στην ύπαρξη ποικιλίας λιβαδικών τύπων και υποτύπων. Γενικά, τα ελληνικά λιβάδια υπάγονται σε τέσσερις λιβαδικούς τύπους, δηλ. σε ποολίβαδα, φρυγανολίβαδα, θαμνολίβαδα και δασολίβαδα.

Η ποικιλία λιβαδικών τύπων συνδέεται με την υψηλή βιοποικιλότητα που παρουσιάζουν τα ελληνικά λιβάδια. Ειδικότερα, η φυτοποικιλότητα των ελληνικών λιβαδιών αποδίδεται τόσο στην ποικιλία μικροπεριβαλλόντων, όσο και στη χρήση των λιβαδιών. Η μεγάλη ποικιλία των λιβαδιών πόρων συνδέεται επίσης και με την ποικιλία στις χρήσεις (παραδοσιακές και σύγχρονες) των ελληνικών λιβαδιών. Αναμφίβολα, εξέχουσα θέση στην απαρίθμηση των παραδοσιακών και σύγχρονων χρήσεων των λιβαδιών κατέχει η εκτατική κτηνοτροφία.

Τα λιβάδια, λόγω της μακραίωνης ιστορικής χρήσης τους, συνδέθηκαν στενά με το πολιτισμικό γίγνεσθαι του ελληνικού λαού. Αυτό αντανακλάται στις σημαντικές αναφορές σε αρχαία ιστορικά κείμενα, μυθοπλασίες, και παραδόσεις, ενώ αρκετές φορές λιβαδικά στοιχεία ενέπνευσαν ζωγράφους και καλλιτέχνες, Έλληνες και όχι μόνο. Παρά τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των ελληνικών λιβαδιών, δεν παύουν να υπάρχουν προβλήματα που αντανακλώνται στο ελλειμματικό ισοζύγιο εμπορίας ζωικών προϊόντων, επισημαίνει ο κ. Βραχνάκης.

Η χώρα μας, τονίζει, είναι ελλιπής τόσο σε παραγωγή κόκκινου κρέατος όσο και γαλακτοκομικών προϊόντων, ενώ όπως προκύπτει από την παράθεση των παραπάνω χαρακτηριστικών, θα έπρεπε να μην υφίσταται τέτοια έλλειψη. Ο ίδιος δεν παραλείπει να αναφερθεί και στα σημαντικότερα προβλήματα που σχετίζονται με τα ελληνικά λιβάδια. Αυτά είναι:

α) Η εγκατάλειψη της κτηνοτροφικής δραστηριότητας, ως απόρροια της γενικότερης εγκατάλειψης ανάπτυξης ολοκληρωμένων οικονομικών δραστηριοτήτων και της χαλάρωσης του κοινωνικού ιστού στην ελληνική ύπαιθρο.

β) Απόρροια της εγκατάλειψης της κτηνοτροφικής δραστηριότητας και της αύξησης της συσσώρευσης σε αστικά κέντρα είναι η ανισοκατανομή της βοσκοφόρτωσης στα ελληνικά λιβάδια.

γ) Η μη επίλυση των ιδιοκτησιακών προβλημάτων και η μη αποσαφήνιση των χρήσεων γης επιτείνει την υποβάθμιση των ελληνικών λιβαδιών. Στην κατεύθυνση αυτή, η αναβάθμιση και η ολοκλήρωση του Προγράμματος Απογραφής των Ελληνικών Λιβαδιών κρίνεται επιτακτική.

δ) Η έλλειψη συστημάτων παρακολούθησης (monitoring) της κατάστασης των λιβαδιών και η δημιουργία σχετικής βάσης δεδομένων.

ε) Τέλος, η μη ολοκλήρωση των Διαχειριστικών Σχεδίων Βόσκησης, η αποσαφήνιση του θεσμικού πλαισίου (διοίκηση, πολιτική, νομικό πλαίσιο) και η ισχυροποίηση της βούλησης της ελληνικής Πολιτείας θα συμβάλλουν καθοριστικά στην ορθολογική διαχείριση και ανάπτυξη των λιβαδικών πόρων της χώρας.

Για να καταλήξει τονίζοντας στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων:

«Παρά τα προβλήματα οι προοπτικές ανάπτυξης των ελληνικών λιβαδιών είναι σημαντικές. Από την παράθεση των παραπάνω χαρακτηριστικών προκύπτει ότι η Ελλάδα είναι μία, κατά βάση, κτηνοτροφική χώρα και ο Έλληνας κτηνοτρόφος αποτελεί μοχλό ανάπτυξης της υπαίθρου εφαρμόζοντας χιλιάδες χρόνια τώρα, στην ουσία, “ βιολογική” κτηνοτροφία. Οι προοπτικές ανάπτυξης των λιβαδιών είναι σημαντικές.

Ως δύο, μεταξύ πολλών τέτοιων κατευθύνσεων ανάπτυξης προτείνονται α) η καθιέρωση και η πιστοποίηση βιολογικών πρακτικών σύμφωνα με τις απαιτήσεις της σύγχρονης κοινωνίας, και β) η εφαρμογή συνδυασμένων και ολοκληρωμένων συστημάτων χρήσεων γης, όπως των αγρο/δασο/λιβαδικών. Η Αγροδασοπονία εφαρμόζονταν από παράδοση στην Ελλάδα χρόνια τώρα και η ενίσχυση από την ελληνική Πολιτεία των κτηνοτρόφων στην κατεύθυνση εξάπλωσης των συστημάτων αυτών, θα ενισχύσει το εισόδημα και θα αναβαθμίσει τον ρόλο τους».

Αποστόλης Ζώης (ΑΠΕ-ΜΠΕ)